Resort rolnictwa, w zakresie swoich kompetencji, na bieżąco monitoruje sytuację na rynkach chmielu i tytoniu. Lubelszczyzna jest największym krajowym zagłębiem produkcji szyszek chmielowych oraz surowca tytoniowego. Średnia powierzchnia uprawy chmielu w gospodarstwach zajmujących się tą uprawą wynosi 2 ha, natomiast w gospodarstwach rolnych prowadzących uprawy tytoniu powierzchnia ta jest jeszcze mniejsza i wynosi 1,2 ha. W województwie lubelskim w gospodarstwach prowadzących plantacje chmielu średnia powierzchnia tych plantacji to ok. 1,31 ha. Przy tak niedużych powierzchniach uprawy istnieją niewielkie możliwości redukcji kosztów i wzrostu opłacalności produkcji. Alternatywą dla tych gospodarstw może być łączenie się w ramach spółdzielni lub grup producentów w celu koncentracji podaży oraz wspólnego zakupu i użytkowania maszyn i środków produkcji.

Rynek chmielu

Polska jest trzecim producentem chmielu w Europie. Krajowa powierzchnia uprawy w 2010 r. wynosiła 1866 ha i była o 300 ha mniejsza w porównaniu do 2009 r. Ponad 400 ha upraw, przede wszystkim na Lubelszczyźnie, zostało zalanych przez powódź. Wiele z nich uległo trwałemu zniszczeniu. W konsekwencji powierzchnia uprawy spadła o 14%.

W 2009 r. odnotowano rekordowe zbiory w wysokości 3,69 tys. ton, jednakże w związku ze spadkiem popytu i brakiem zabezpieczenia produkcji umowami kontraktacji sprzedane zostało 2,6 tys. ton surowca, co stanowi 72,1% zbiorów. W 2010 r. na wysokość plonu miały wpływ niekorzystne warunki pogodowe. Zgodnie z danymi GIJHARS do końca stycznia 2011 r. do certyfikacji zgłoszono 1856 ton szyszek ze zbioru 2010 r. Szacuje się, że wolumen ten zostanie skupiony w całości. W Polsce jedynie ok. 30% chmielu produkowane jest na podstawie umów kontraktacji, pozostała część produkowana jest na wolny rynek, charakteryzujący się dużą zmiennością cen w poszczególnych sezonach. Aktualne ceny kontraktacyjne na chmiel ze zbiorów 2010 r. są zbliżone do cen z 2009 r. i wynoszą ok. 12 zł/kg.

Mając na uwadze trudną sytuację na rynku chmielu, resort rolnictwa zorganizował szereg spotkań z przedstawicielami branży, podczas których przedsiębiorstwa piwowarskie zachęcane były do większego zainteresowania polskim chmielem, a plantatorzy - do tworzenia silnych organizacji reprezentujących interesy producentów chmielu oraz do zabezpieczania produkcji kontraktami. W opinii resortu stworzenie skonsolidowanych struktur zarówno po stronie producentów chmielu, jak też podmiotów przetwórczych jest kluczowym warunkiem wzmocnienia pozycji marketingowej całego sektora polskiego chmielarstwa. Część spotkań poświęcono wypracowaniu standardowej umowy kontraktacji. Efektem ww. prac było opracowanie i zamieszczenie na stronach resortu satysfakcjonującego dla obydwu stron standardowego wzoru wieloletniej umowy kontraktacji chmielu. Spotkania zorganizowano w dniach 13 stycznia, 5 i 15 lutego, 2 i 24 marca, 6 lipca, 13 i 28 października oraz 20 grudnia 2010 r. i w dniu 26 stycznia 2011 r. i będą one nadal kontynuowane w bieżącym roku.

Wsparcie na rynku chmielu

Zgodnie z regulacjami Unii Europejskiej w Polsce realizowane są przepisy w zakresie wspólnej organizacji rynku chmielu, jakimi są certyfikacja chmielu i produktów chmielowych, rejonizacja upraw tego surowca oraz system wsparcia dla producentów chmielu (płatności obszarowe).

W zakresie wsparcia produkcji chmielu polscy producenci, poza finansowaną ze środków unijnych jednolitą płatnością obszarową (JPO), otrzymują również pochodzące z budżetu krajowego płatności uzupełniające.

Należy zaznaczyć, że krajowi plantatorzy otrzymują nieprzerwanie od 2004 r. dodatkowe wsparcie dzięki zastosowaniu krajowych uzupełniających płatności bezpośrednich. W ramach tego wsparcia Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zrealizowała wypłaty w wysokości odpowiednio: w 2004 r. - 2,28 mln zł; w 2005 r. - 1,97 mln zł; w 2006 r. - 2,14 mln zł; w 2007 r. - 2,15 mln zł, w 2008 r. - 2,16 mln zł, w 2009 r. - 2,98 mln zł.

Począwszy od 2010 r., płatności uzupełniające w sektorze chmielu realizowane są w Polsce jedynie w formie płatności niezwiązanej z produkcją. Stawka jednolitej płatności obszarowej w 2010 r. wynosiła 562,09 zł/ha, natomiast krajowych płatności uzupełniających - 1420,07 zł/ha.

Utrzymanie wsparcia w sektorze chmielu na aktualnie obowiązujących zasadach możliwe jest również w kolejnych latach, tj. 2011 i 2012. Łączna wysokość przedmiotowej pomocy (razem z JPO) dla sektora chmielu może osiągnąć poziom ok. 1 mln euro rocznie.

Podkreślenia wymaga fakt, że pomimo iż stosowanie ww. wsparcia krajowego w maksymalnej wysokości nie jest obowiązkowe dla państw członkowskich, Polska stosuje tę formę pomocy na najwyższym, dopuszczonym Traktatem o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, poziomie. Również przy określaniu wysokości stawki płatności niezwiązanej do chmielu w latach 2011-2012 resort rolnictwa będzie się opowiadał za utrzymaniem maksymalnego poziomu tej stawki.

Dodatkowo w 2010 r., w celu wsparcia gospodarstw chmielarskich, które w związku ze spadkiem popytu na chmiel borykały się z problemami ze zbytem tego surowca, resort rolnictwa uruchomił pomoc de minimis. Pomoc przysługiwała gospodarstwom, które w 2008 r. lub 2009 r. otrzymały płatność uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu. Stawka pomocy finansowanej ze środków krajowych wynosiła 14 tys. zł na 1 ha powierzchni uprawy. Jednocześnie łączna wysokość pomocy dla jednego producenta chmielu nie mogła przekroczyć równowartości 7,5 tys. euro dla jednego rolnika w okresie kolejnych trzech lat obrotowych. Pomoc była udzielana na podstawie wniosków składanych w biurze powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w terminie do dnia 31 lipca 2010 r. Wsparcie to zostało wypłacone 1083 plantatorom na łączną kwotę 22 238,92 tys. zł.

Rynek tytoniu

Polska jest drugim po Włoszech producentem surowca tytoniowego w Unii Europejskiej. Uprawą tytoniu zajmuje się ok. 14,3 tys. plantatorów, z tego 90% (12,8 tys.) jest zrzeszone w 10 grupach producentów. Specyfiką tej uprawy w naszym kraju jest jej wysoka pracochłonność, niski stopień zmechanizowania i duży udział pracy ręcznej.

W 2010 r. zakontraktowano 49,4 tys. ton tytoniu - o 1,3 tys. ton mniej niż w roku 2009 (50,7 tys. ton). Zbiory surowca tytoniowego wyprodukowanego w 2009 r. wyniosły ok. 43,8 tys. ton. Ze względu na niekorzystne warunki pogodowe część upraw ucierpiała z powodu zalania i podtopienia. Wstępnie szacuje się, że zbiory z 2010 r. mogą być do 30% niższe od kontraktacji, tj. mogą wynieść ok. 34,6-37 tys. ton. Oznaczałoby to spadek w porównaniu do wielkości produkcji z 2009 r. o ok. 6,7-9,2 tys. ton.

Powierzchnia uprawy tytoniu w 2009 r. i 2010 r. zajmowała ok. 16,8 tys. ha. Szacuje się, że w 2011 r. powierzchnia ta może ulec niewielkiemu obniżeniu.

Ceny skupu tytoniu z roku zbioru 2010 kształtują się w umowach na uprawę w zależności od klasy, w granicach: 3,50-10,00 zł/kg tytoniu jasnego typu Yirginia; 4,00- 7,00 zł/kg tytoniu jasnego typu Burley; 3,00-6,00 zł/kg tytoniu ciemnego z gr. III i 1,00-6,00 zł/kg tytoniu ciemnego typu Kentucky (z gr. IV). Szacuje się, że w związku ze wzrostem cen za surowiec oraz zmniejszeniem liczby grup jakościowych średnie ceny skupu tytoniu w 2010 r. zwiększyły się o ok. 60% w porównaniu do 2009 r.

Wsparcie na rynku tytoniu

Zgodnie z regulacjami Unii Europejskiej dotyczącymi rynku tytoniu w Polsce przyznawana jest jednolita płatność obszarowa oraz krajowe płatności uzupełniające.

Poziom wsparcia kierowanego do tego sektora produkcji był zawsze bardzo wysoki. W ramach płatności uzupełniających Agencja Rynku Rolnego zrealizowała wypłaty w wysokości: w 2004 r. - 145,3 mln zł, w 2005 r. - 201,3 mln zł, w 2006 r. - 263,2 mln zł, w 2007 r. - 268,9 mln zł, w 2008 r. - 276,1 mln zł, w 2009 r. - 386,2 mln zł.

Zgodnie z ustaleniami II etapu reformy wspólnej polityki rolnej z 2003 r., po okresie przejściowym kończącym się w 2009 r., wypłacane dotychczas w formie związanej i niezwiązanej z produkcją płatności w sektorze tytoniu musiały zostać w całości oddzielone od produkcji. Zatem, począwszy od 2010 r., wsparcie na rynku tytoniu wypłacane jest jedynie w formie płatności niezwiązanej i, podobnie jak i w innych państwach członkowskich, w których uprawiany jest tytoń, nie może przekroczyć 50% kwoty płatności stosowanej w państwach UE-15 na dzień 30 kwietnia 2004 r.

W 2010 r. krajowym producentom surowca tytoniowego, oprócz jednolitej płatności obszarowej w wysokości 562,09 zł/ha, przysługiwały krajowe płatności uzupełniające w formie niezwiązanej z produkcją. Wysokość tego wsparcia w 2010 r. wyniosła ok. 49 mln euro (196,3 mln zł), a łącznie z JPO - ok. 52 mln euro.

W 2010 r. Agencja Rynku Rolnego zrealizowała wypłaty płatności uzupełniających za 2009 r. w wysokości:

- w ramach płatności związanej: 263,8 mln zł do 41,92 tys. ton dostarczonego surowca tytoniowego,

- w ramach płatności niezwiązanej: 122,32 mln zł do 41,38 tys. ton ilości referencyjnej surowca tytoniowego.

Jednocześnie w grudniu 2010 r. rozpoczęto wypłatę płatności niezwiązanej za 2010 r. Do końca stycznia 2011 r. zrealizowano płatności na kwotę 196 166 308,05 zł do ilości referencyjnej 41 263 ton z łącznie zakwalifikowanej ilości 41 304 ton.

Utrzymanie wsparcia bezpośredniego w sektorze tytoniu na aktualnie

obowiązujących zasadach możliwe jest również w kolejnych latach, tj. 2011 i 2012. Łączna wysokość przedmiotowej pomocy (razem z JPO) w może osiągnąć poziom do 52 mln euro rocznie.

Podkreślenia wymaga fakt, że pomimo iż stosowanie ww. wsparcia krajowego w maksymalnej wysokości nie jest obowiązkowe dla państw członkowskich, Polska stosuje tę formę pomocy na najwyższym, dopuszczonym traktatem akcesyjnym, poziomie.

Dodać również należy, że Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjęło działania zmierzające do uruchomienia od 2012 r. nowego programu wsparcia specjalnego dla producentów tytoniu. Obecnie przygotowywany jest wniosek do Komisji Europejskiej zawierający m.in. założenia do ˝Programu wsparcia specjalnego z tytułu poprawy jakości produktów rolnych w sektorze tytoniu˝.

Z poważaniem

Podsekretarz stanu

Tadeusz Nalewajk

Warszawa, dnia 10 lutego 2011 r.