Interpelacja do Pani Katarzyny Hall – Minister Edukacji Narodowej w sprawie zbyt częstych zmian podręczników przez nauczycieli.

Szanowna Pani Minister,

  Niezwykle ważne jest to, żeby podręcznik spełniał określone funkcje. Jedną z najważniejszych jest funkcja informacyjna. Treści zawarte w książce nie powinny przekraczać programu nauczania. Dobrze, by ich ujęcie było w miarę zwięzłe, dostosowane do potrzeb ucznia.
Dobry podręcznik w znacznej mierze usprawnia naukę. Czasem nawet staje się motywacją do tego, żeby uczeń rozwijał swoją wiedzę, poszerzał wiadomości. Bardzo ważne jest, więc żeby podręcznik, z którego dziecko będzie korzystało przez cały rok był czytelny, przejrzysty, ciekawie napisany.
 Obecny system oświaty pozwala nauczycielom wybierać różne programy i podręczniki. Różnorodność ta powoduje, iż w jednej szkole nauczyciele tego samego przedmiotu uczą z podręczników różnych autorów, co powoduje, iż niemożliwe staje się kupowanie podręczników od uczniów klas starszych.
 Decyzję o wyborze podręcznika podejmują tylko nauczyciele. Teoretycznie każdego roku mogliby wybierać te same zestawy. Nauczyciele jednak wolą zmieniać podręczniki, bo za nowe zamówienie dla klasy dostają od wydawców różnorakie bonusy (tu wydawnictwa prześcigają się w pomysłach).
 Niedopuszczalne wręcz jest by wydawnictwa wprowadzały zmiany w nowszych wydaniach tych samych podręczników (wstawianie jednego lub kilu zdań w podręcznikach nauczania zintegrowanego), gdyż dezorganizuje to pracę nauczycieli.
Podręczniki do nauczania języka angielskiego są jednymi z najdroższych, niestety bardzo często nie można go odsprzedać, gdyż nauczyciele po roku zmieniają go na inny.
 Następnym problemem, który wynika z praktyki jest to, że podręczniki te bywają niejednokrotnie jednorazowego użytku gdyż po jednym roku użytkowania go przez ucznia, podręcznik po prostu się rozpada.
 

 W związku z powyższym pytam Panią Minister:
1.Czy istnieje możliwość wprowadzenia takiego zapisu do ustawy, który będzie gwarantował rodzicom przynajmniej kilku letni okres obowiązywania tych samych podręczników w danej szkole?
2.Czy możliwe jest zobowiązanie wydawnictw do wstrzymania się od corocznych zmian w podręcznikach?

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra - w sprawie zbyt częstych zmian podręczników przez nauczycieli

  Odpowiadając na interpelację pana posła Mariusza Grada (znak: SPS-023-17905/10) dotyczącą zbyt częstych zmian podręczników przez nauczycieli, uprzejmie informuję.

   Przeprowadzona w 1999 r. reforma edukacji wprowadziła zasadę pluralizmu na rynku podręczników szkolnych. Powstała bardzo zróżnicowana oferta podręczników szkolnych, z której nauczyciele mogą korzystać w zależności od preferowanych metod nauczania i potrzeb uczniów. Celem tego działania było zapewnienie nauczycielom dostępu do jak najpełniejszej oferty dydaktycznej i umożliwienie wyboru najlepszego podręcznika, dostosowanego do potrzeb danej grupy uczniów.

   Znowelizowana w 2009 r. ustawa o systemie oświaty nie wprowadziła jednak takich zmian, które powodowałyby konieczność corocznego zakupu nowych podręczników.

   Powodem, dla którego w klasach pierwszych szkół podstawowych i klasach pierwszych gimnazjum w roku szkolnym 2009/2010 stosowano nowe podręczniki, było wejście w życie w dniu 1 września 2009 r. w tych klasach nowej podstawy programowej określonej rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. Nr 89, poz. 730). W klasach, w których obowiązuje nowa podstawa programowa, mogą być stosowane podręczniki zgodne z nową podstawą programową i wpisane do odrębnego wykazu podręczników zgodnych z tą podstawą.

   Wymiana podręczników w związku z nową podstawą programową odbywa się sukcesywnie. W roku szkolnym 2010/2011 nowe podręczniki są stosowane w klasach drugich szkół podstawowych i klasach drugich gimnazjum.

   Należy zwrócić uwagę, że w roku szkolnym 2010/2011 uczniowie klas pierwszych szkół podstawowych i klas pierwszych gimnazjum mają już możliwość odkupienia używanych podręczników od ubiegłorocznych pierwszoklasistów, bowiem nauczyciele mają prawo stosować w kolejnych latach te same podręczniki. Ponadto jeżeli nauczyciel oceni, że poprzednia wersja podręcznika nie różni się istotnie od tej wpisanej na listę podręczników zgodnych z nową podstawą programową i uczniowie bez przeszkód mogliby z niej korzystać, może poinformować uczniów o możliwości korzystania również z tej wersji.

   Uprzejmie informuję pana posła, że ze względu na potrzebę ograniczenia ciągłych zmian w podręcznikach trwają prace nad nowelizacją rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. Nr 89, poz. 730). Projekt, który jest już po uzgodnieniach międzyresortowych i konsultacjach z partnerami społecznymi, przewiduje m.in. wprowadzenie ograniczenia (nie częściej niż raz na 3 lata) możliwości składania wniosku o dopuszczenie kolejnych wydań podręcznika zmienionych w części stanowiącej nie więcej niż 20%. Nie ulega wątpliwości, że podręcznik powinien zawierać treści adekwatne do aktualnego stanu wiedzy naukowej, w związku z czym powinna być zachowana możliwość jego aktualizacji, jeżeli zmianie ulega stan wiedzy. Jednakże ograniczenie (nie częściej niż raz na 3 lata) częstotliwości zmiany wydań podręcznika wydaje się być konieczne z uwagi na czynnik ekonomiczny i ułatwi nauczycielom oraz rodzicom możliwość wykorzystania i zakupu podręczników używanych, co obecnie jest utrudnione w sytuacji, gdy wydawca wprowadza na rynek nową wersję podręcznika, w której wprowadzone zostały często niewielkie, kosmetyczne zmiany.

   Jednocześnie należy podkreślić, że zgodnie z art. 22a ust. 1 ustawy o systemie oświaty to nauczyciel ma prawo wyboru podręcznika spośród podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, a zatem decyzja, czy i z jakich podręczników korzystać na zajęciach, należy do nauczyciela i nie ma formalnych przeszkód, aby nauczyciele wybierali w kolejnych latach te same podręczniki.

   Jednym ze sposobów obniżenia kosztów związanych z zakupem podręczników jest obrót używanymi podręcznikami. Dyrektor szkoły, zgodnie z art. 22b ustawy o systemie oświaty, może podejmować działania organizacyjne umożliwiające obrót używanymi podręcznikami na terenie szkoły.

   Uprzejmie informuję pana posła, że Ministerstwo Edukacji Narodowej nie ma podstaw prawnych do gromadzenia informacji na temat planów wydawniczych poszczególnych wydawnictw.

   Pragnę także poinformować pana posła, że Ministerstwo Edukacji Narodowej od lat podejmuje działania mające na celu obniżenie obciążeń finansowych związanych z zakupem podręczników.

   Od kilku lat realizowany jest rządowy program pomocy uczniom ˝Wyprawka szkolna˝, którego celem jest wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów pochodzących szczególnie z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej oraz wspieranie rozwoju edukacyjnego uczniów poprzez zakup podręczników.

   W 2009 r. ze względu na wejście w życie nowej podstawy programowej zmodyfikowano założenia programu ˝Wyprawka szkolna˝, poprawiając dostępność uzyskania dofinansowania do podręczników szkolnych, m.in. poprzez wprowadzenie nowej grupy uczniów z klas pierwszych gimnazjum.

   Na podstawie uchwały nr 76/2010 Rady Ministrów w sprawie Rządowego programu pomocy uczniom w 2010 r. ˝Wyprawka szkolna˝ oraz wypłaty uczniom zasiłku powodziowego na cele edukacyjne i rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników oraz wypłaty uczniom zasiłku powodziowego na cele edukacyjne uczniowie rozpoczynający w roku szkolnym 2010/2011 naukę w klasach I-III szkoły podstawowej, w klasach I-III ogólnokształcącej szkoły muzycznej pierwszego stopnia, w klasie II gimnazjum, w klasie II ogólnokształcącej szkoły muzycznej drugiego stopnia, w klasie II ogólnokształcącej szkoły sztuk pięknych oraz w klasie V ogólnokształcącej szkoły baletowej oraz uczniowie niepełnosprawni: niesłyszący, słabowidzący, z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi, posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego otrzymają dofinansowanie do podręczników.

   Na realizację powyższego zadania zaplanowano w rezerwie celowej nr 26: Dofinansowanie ˝Narodowego programu stypendialnego˝, w tym ˝Wyprawka szkolna˝, środki finansowe w wysokości 103 350 tys. zł.

   Wysokość dofinansowania do zakupu podręczników wynosi:

   - 170 zł dla uczniów z klas I-III szkoły podstawowej;

   - 310 zł dla uczniów z klas drugich gimnazjum;

   - 200 zł dla uczniów niepełnosprawnych z klas IV-VI szkoły podstawowej;

   - 300 zł dla uczniów niepełnosprawnych z zasadniczych szkół zawodowych;

   - 370 zł dla uczniów niepełnosprawnych ze szkół ponadgimnazjalnych;

   w tym uczniów odpowiednich klas ze szkół artystycznych.

   Ponadto przewidziano środki na dofinansowanie zakupu podręczników także dla grupy uczniów z rodzin, w których kryterium dochodowe przekracza 351 zł na osobę w rodzinie, a które ze względu na sytuacje życiowe określone w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (bezrobocie, wielodzietność, długotrwałą chorobę, zdarzenie losowe, sytuacje kryzysowe), wymagają objęcia ucznia pomocą. Pomoc przeznaczona jest dla 10% uczniów z ogólnej liczby uczniów wymienionych w programie i przyznawana jest na podstawie decyzji dyrektora szkoły, do której uczęszcza uczeń.

   Szacuje się, że w roku szkolnym 2010/2011 pomoc w ramach programu otrzyma ponad 475 tys. dzieci i młodzieży, w tym ok.:

   - 286 tys. uczniów klas I-III szkół podstawowych oraz uczniów klas I-III ogólnokształcących szkół muzycznych pierwszego stopnia;

   - 108 tys. uczniów klas drugich gimnazjów, klas drugich ogólnokształcących szkół muzycznych drugiego stopnia, klas drugich ogólnokształcących szkół sztuk pięknych oraz klas piątych ogólnokształcących szkół baletowych;

   - 81 tys. uczniów niepełnosprawnych realizujących w roku szkolnym 2010/2011 obowiązek szkolny lub obowiązek nauki w szkołach dla dzieci i młodzieży lub w szkołach artystycznych.

   W dniu 9 czerwca br. uruchomiono pierwszą transzę środków w wysokości 85 343 510 zł.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Krystyna Szumilas